Uitvoerder van het kunsten- en cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Regering

Historiek van de verwerving van de collectie

Hoe werd de Collectie Vlaamse Gemeenschap verworven?

De afdeling Cultureel Erfgoed beheert de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap. Deze kunstcollectie van meer dan 18.000 kunstwerken is deels eigendom van de Belgische Staat en deels van de Vlaamse Gemeenschap.

De kunstwerken die verworven werden in de periode 1860 – 1963 zijn eigendom van de Belgische Staat (ca. 10.250 werken). Deze werken worden vandaag samen beheerd door de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap en het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Brussel.

De kunstwerken uit de periode 1963 tot 1971 vallen onder het uitsluitende beheer van de afdeling Cultureel Erfgoed maar zijn nog eigendom van de Belgische Staat. Alle verwervingen vanaf 1 januari 1972 zijn eigendom van de Vlaamse Gemeenschap. Het betreft ondertussen meer dan 6000 kunstwerken.

Het aankoopbeleid: verschuiving van accenten

In het aankoopbeleid van de jaren zestig en zeventig stond de ondersteuning van de kunstenaar centraal. Door werken aan te kopen wilde men in eerste instantie de kunstenaar financieel ondersteunen. Dit aankoopbeleid zorgde voor een breed samengestelde en snel aangroeiende collectie van ongelijke en wisselende kwaliteit.

Vanaf de jaren tachtig verschoof het aankoopbeleid meer in de richting van een collectiebeleid. De doelstelling werd als volgt gedefinieerd: de uitbouw van een kwalitatief sterke collectie die een adequaat beeld geeft van de kunst die in Vlaanderen binnen diverse kunststromingen en disciplines beoefend wordt en deze kunst in een internationale context situeert.

In de periode 2006 tot 2015 lag de focus op van het aankoopbeleid op topstukken en sleutelwerken. Het aankoopbeleid hedendaagse kunst werd zo goed als stopgezet, op de specifieke aankopen voor het M HKA na.

Najaar 2016 besliste Minister Gatz om de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap nog dit jaar uit te breiden met hedendaagse kunst. Met de Collectie Vlaamse Gemeenschap streven we een correct en volledig beeld na van de kwalitatief hoogstaande kunst die vandaag in Vlaanderen wordt gemaakt en die relevant is binnen een internationale context. Kortom, deze collectie moet een goede representatie zijn van de sterke hedendaagse kunst die Vlaanderen te bieden heeft.

De aankopen ondersteunen de kunstenaars in kwestie niet enkel financieel. Door de opname van hun werk in deze collectie wordt ook het belang ervan erkend. Het positieve effect op de internationale uitstraling van hun oeuvre, is niet te onderschatten.


Topstukken en Sleutelwerken

Topstukken zijn cultuurgoederen die zeldzaam en onmisbaar zijn en een bijzondere archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis hebben. Het Topstukkendecreet garandeert de bescherming van het belangrijkste roerend cultureel erfgoed in Vlaanderen en zorgt ervoor dat dit erfgoed in Vlaanderen bewaard blijft. Voorbeelden van topstukken:

  • Christus aan het volk getoond, Pierrot en het gele skelet en Kinderen aan het ochtendtoilet van James Ensor (MSKG)
  • het Antifonarium Tsgrooten (Universiteitsbibliotheek Gent)
  • De oude man in een kroeg van Adriaen Brouwer (KMSKA)
  • de drie panelen met taferelen uit het leven van Sint Niklaas van de Brugse Meester van de Lucialegende (Groeningemuseum Brugge).

Sleutelwerken zijn waardevolle werken die een sleutelrol innemen binnen de collecties van de musea en erfgoedinstellingen in Vlaanderen. Voorbeelden van sleutelwerken:


Schenkingen en legaten

Naast het aankopen werden er ook werken voor de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap verworven via schenken en legaten.

In 1992 verwierf de Vlaamse Gemeenschap de schenking van de collectie Felix De Boeck en in 1997 van die Roger Raveel (www.rogerraveelmuseum.be). Voor beide kunstenaars gold de bouw van een monografisch museum als voorwaarde voor de schenking.

De collectie Paul en Dora Janssen werd verworven door het Vlaams Gewest ter vergoeding van successierechten. Deze collectie precolumbiaanse kunst werd in 2008 in permanente bruikleen gegeven aan het Antwerpse Museum aan de Stroom.